Wat is Trainen op de Bovenstroom en Onderstroom?

In dit blog leg ik uit wat onderstroom en bovenstroom is. En geef ik je inzicht in de bovenstroom en onderstroom van trainingen,


ijsberg_boven-onderstroom_met tekst

Regelmatig krijg ik de vraag: Wat is onderstroom en bovenstroom? En wat bedoel je met trainen op de bovenstroom en onderstroom?
In dit blog leg ik uit wat onderstroom en bovenstroom is, geef ik je inzicht in de bovenstroom en onderstroom van trainingen.

Wat is Bovenstroom?

De bovenstroom in veranderingsprocessen is wat er zichtbaar gebeurt in de praktijk. De bovenstroom gaat over wat mensen doen, en met welk gedrag anderen hierop reageren.
Wanneer iemand zijn gesprekspartner regelmatig onderbreekt en dan zijn eigen verhaal gaat vertellen, is dit concreet waarneembaar gedrag. Gedrag dat op de gesprekspartner wellicht het effect heeft dat hij stopt met zijn verhaal vertellen. Ook dit is gedrag dat iedereen kan waarnemen. Actie en reactie op de bovenstroom.
Mensen hebben soms een andere intentie met hun eigen gedrag, dan hoe hun zichtbare gedrag op de gesprekspartner overkomt. Ze krijgen dan een andere reactie dan waar ze op gehoopt hadden. Dit kan leiden tot veel miscommunicatie en verstarring in de bovenstroom van een veranderingsproces.

De Bovenstroom in Trainingen

Vaardigheidstrainingen richten zich op de bovenstroom van gedragsverandering. Trainen op de bovenstroom betekent dat je deelnemers bewust maakt van hun gedrag en het effect van hun gedrag op de gesprekspartner, en ze nieuwe vaardigheden leert waardoor ze effectiever gedrag kunnen inzetten in hun (werk of privé) omgeving.
Trainingen op de bovenstroom richten zich op zichtbaar gedrag en het effect hiervan op de mensen in je omgeving, bijvoorbeeld collega’s, klanten, medewerkers of vrienden, buren en familieleden.
Een effectieve training op de bovenstroom is opgebouwd met de 4 leerstappen in de Leercyclus Kolb binnen het grotere kader van de Programmeerkristal. De trainer zal zijn deelnemers coachend trainen bij het daadwerkelijk in de vingers krijgen van de nieuwe vaardigheden en bij het effectief inzetten van nieuw gedrag in de praktijk.

Wat is Onderstroom?

De onderstroom in veranderingsprocessen is wat er binnenin mensen leeft, en is onzichtbaar voor anderen. De onderstroom kan sterk of zwak zijn, en beïnvloedt wat er zichtbaar op de bovenstroom gebeurt. Zo kan de onderstroom een veranderingsproces versnellen of juist afremmen.
Wanneer iemand zijn gesprekspartner regelmatig onderbreekt en dan zijn eigen verhaal gaat vertellen, roept dit gedrag op de onderstroom bij de gesprekspartners wellicht irritatie op, een knoop in zijn buik, of gedachten als ‘Jij bent niet geïnteresseerd in mij /  in mijn verhaal’. Deze gevoelens, fysieke reacties en gedachten zijn voor anderen niet zichtbaar. Ze zijn de onderstroom die de zichtbare reactie van de gesprekspartner in sterke mate beïnvloeden. Zo kan de gesprekspartner op de bovenstroom bijvoorbeeld reageren met het verwijt ‘Jij luistert ook nooit naar mij!’ of met niets meer te zeggen en af te toe te knikken. Een zichtbaar tafereel op de bovenstroom, gedreven door gevoelens, fysieke reacties en gedachten op de onderstroom.

De Onderstroom in Trainingen

In trainingen bestaat de onderstroom uit emoties die leren en ontwikkelen oproept, uit overtuigingen en fysieke reacties die de gedragsverandering beïnvloeden, en uit zingevingsthema’s als persoonlijke drijfveren, waarden, visie en missie. Deze krachten in de onderstroom hebben grote invloed op de leermotivatie van de deelnemer tijdens de training, en op zijn eigenaarschap om het geleerde ook werkelijk in de praktijk te gaan brengen.
Bij een vaardigheidstraining die gericht is op de bovenstroom, is het aan te raden om korte interventies te doen op de onderstroom, wanneer er sprake is van weerstand, spanning en/of emoties bij deelnemers. Aandacht voor de onderstroom kan dan een wereld van verschil maken op het leergedrag op de bovenstroom.
Zo kunnen opmerkingen als ‘Ik snap dat je het spannend vind. Het is ook een spannende oefening.’ of ‘Ik zie dat je op het puntje van je stoel zit. Heb je er zin in?’ een wereld van verschil maken in het leerklimaat van je training. En vragen als ‘Wat heb je hierin van mij als trainer nodig in de begeleiding?’ of ‘Waar word jij enthousiast van?’ beïnvloeden de leermotivatie en het eigenaarschap van de deelnemer.

Het Stermodel voor Trainen op Onderstroom en Bovenstroom

Het Stermodel van Blankestijn & Partners is een train-de-trainer model dat je helpt bij het trainen op de bovenstroom en de onderstroom. Het Stermodel bestaat uit zes ontwikkelingsniveaus. Op de bovenstroom gaan het gedrag en omgeving niveau over de zichtbare verbale en non-verbale communicatie van iemand, en het effect daarvan op mensen in zijn omgeving.
Op de onderstroom vind je in het Stermodel het emotionele, fysieke en mentale niveau. Deze drie ontwikkelingsniveaus vormen samen de onderliggende patronen die het zichtbare gedrag op de bovenstroom beïnvloeden.
Op een diepere laag in de onderstroom bevindt zich het zingeving niveau. Hierbij gaat het over de drijfveren, waarden, missie en visie. Wanneer iemand verbinding heeft met zijn zingeving, en dit tot uiting komt in zijn handelen geeft dit kracht, energie en enthousiasme.
Je kunt het Stermodel van de zes ontwikkelingsniveaus gebruiken om te kijken naar de groei en ontwikkeling van mensen, teams en organisaties.

 

 

Stermodel van de zes ontwikkelingsniveaus_Blankestijn & Partners

Voorbeelden van Trainingen op de bovenstroom en onderstroom

In andere blogs geef ik voorbeelden van trainingen op de onderstroom en bovenstroom.

Lees ze eens, misschien vind je er inspiratie voor jouw trainingen.

Train de Trainer Opleidingen

Wil je leren trainen op de boven- en onderstroom?

In de trainersopleidingen van Blankestijn & Partners leer je trainingen ontwerpen op de boven- en onderstroom. Je leert een palet aan trainingsmethodieken en in de vele oefensituaties waarin je als trainer voor de groep staat, krijg je je trainersvaardigheden gedegen in de vingers

Je legt een stevig en diepgaand fundament voor je trainersvakmanschap en werkt aan je persoonlijke ontwikkeling als trainer om je trainersinterventies nog meer impact te geven.

Je kunt o.a. bij ons terecht in de Train de Trainer opleidingen:

Kom kennismaken met onze visie en werkwijze in de gratis introductie workshops.

Meer leren? Bekijk onze e-learning Training Ontwikkelen.

 

 

Meer weten over dit onderwerp?

We hebben regelmatig nieuwe blogs, nieuws en tips.

Volg ons op social media

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Relevante artikelen


Onderwerpen

    Praat mee

    Om SPAM op mijn blog te voorkomen dien je eerst onderstaande in te vullen voordat je kunt reageren. Hopelijk blijf je geïnspireerd om je reactie te plaatsen!