3 Vaardigheidstrainingen met Onderstroom

In dit blog leg ik uit wat onderstroom en bovenstroom is, geef ik je inzicht in de bovenstroom en onderstroom van trainingen, en beschrijf ik voor 3 vaardigheidstrainingen hoe je vanuit de bovenstroom een uitstapje naar de onderstroom kunt maken.


IJsberg Bovenstroom en Onderstroom

Regelmatig krijg ik de vraag: Wat is onderstroom en bovenstroom? En wat bedoel je met trainen op de bovenstroom en onderstroom?

In dit blog leg ik uit wat onderstroom en bovenstroom is, geef ik je inzicht in de bovenstroom en onderstroom van trainingen, en beschrijf ik voor 3 vaardigheidstrainingen hoe je vanuit de bovenstroom een uitstapje naar de onderstroom kunt maken.

Wat is Bovenstroom?

De bovenstroom in veranderingsprocessen is wat er zichtbaar gebeurt in de praktijk. De bovenstroom gaat over wat mensen doen, en met welk gedrag anderen hierop reageren.
Wanneer iemand zijn gesprekspartner regelmatig onderbreekt en dan zijn eigen verhaal gaat vertellen, is dit concreet waarneembaar gedrag. Gedrag dat op de gesprekspartner wellicht het effect heeft dat hij stopt met zijn verhaal vertellen. Ook dit is gedrag dat iedereen kan waarnemen. Actie en reactie op de bovenstroom.
Mensen hebben soms een andere intentie met hun eigen gedrag, dan hoe hun zichtbare gedrag op de gesprekspartner overkomt. Ze krijgen dan een andere reactie dan waar ze op gehoopt hadden. Dit kan leiden tot veel miscommunicatie en verstarring in de bovenstroom van een veranderingsproces.

De bovenstroom in trainingen
Vaardigheidstrainingen richten zich op de bovenstroom van gedragsverandering. Trainen op de bovenstroom betekent dat je deelnemers bewust maakt van hun gedrag en het effect van hun gedrag op de gesprekspartner, en ze nieuwe vaardigheden leert waardoor ze effectiever gedrag kunnen inzetten in hun (werk of privé) omgeving.
Trainingen op de bovenstroom richten zich op zichtbaar gedrag en het effect hiervan op de mensen in je omgeving, bijvoorbeeld collega’s, klanten, medewerkers of vrienden, buren en familieleden.
Een effectieve training op de bovenstroom is opgebouwd met de 4 leerstappen in de Leercyclus Kolb binnen het grotere kader van de Programmeerkristal. De trainer zal zijn deelnemers coachend trainen bij het daadwerkelijk in de vingers krijgen van de nieuwe vaardigheden en bij het effectief inzetten van nieuw gedrag in de praktijk.

Wat is de bovenstroom

Wat is Onderstroom?

De onderstroom in veranderingsprocessen is wat er binnenin mensen leeft, en is onzichtbaar voor anderen. De onderstroom kan sterk of zwak zijn, en beïnvloedt wat er zichtbaar op de bovenstroom gebeurt. Zo kan de onderstroom een veranderingsproces versnellen of juist afremmen.
Wanneer iemand zijn gesprekspartner regelmatig onderbreekt en dan zijn eigen verhaal gaat vertellen, roept dit gedrag op de onderstroom bij de gesprekspartners wellicht irritatie op, een knoop in zijn buik, of gedachten als ‘Jij bent niet geïnteresseerd in mij /  in mijn verhaal’. Deze gevoelens, fysieke reacties en gedachten zijn voor anderen niet zichtbaar. Ze zijn de onderstroom die de zichtbare reactie van de gesprekspartner in sterke mate beïnvloeden. Zo kan de gesprekspartner op de bovenstroom bijvoorbeeld reageren met het verwijt ‘Jij luistert ook nooit naar mij!’ of met niets meer te zeggen en af te toe te knikken. Een zichtbaar tafereel op de bovenstroom, gedreven door gevoelens, fysieke reacties en gedachten op de onderstroom.

De onderstroom in trainingen
In trainingen bestaat de onderstroom uit emoties die leren en ontwikkelen oproept, uit overtuigingen en fysieke reacties die de gedragsverandering beïnvloeden, en uit zingevingsthema’s als persoonlijke drijfveren, waarden, visie en missie. Deze krachten in de onderstroom hebben grote invloed op de leermotivatie van de deelnemer tijdens de training, en op zijn eigenaarschap om het geleerde ook werkelijk in de praktijk te gaan brengen.
Bij een vaardigheidstraining die gericht is op de bovenstroom, is het aan te raden om korte interventies te doen op de onderstroom, wanneer er sprake is van weerstand, spanning en/of emoties bij deelnemers. Aandacht voor de onderstroom kan dan een wereld van verschil maken op het leergedrag op de bovenstroom.
Zo kunnen opmerkingen als ‘Ik snap dat je het spannend vind. Het is ook een spannende oefening.’ of ‘Ik zie dat je op het puntje van je stoel zit. Heb je er zin in?’ een wereld van verschil maken in het leerklimaat van je training. En vragen als ‘Wat heb je hierin van mij als trainer nodig in de begeleiding?’ of ‘Waar word jij enthousiast van?’ beïnvloeden de leermotivatie en het eigenaarschap van de deelnemer.

Het Stermodel voor Trainen op Onderstroom en Bovenstroom

Het Stermodel van Blankestijn & Partners is een train-de-trainer model dat je helpt bij het trainen op de bovenstroom en de onderstroom. Het Stermodel bestaat uit zes ontwikkelingsniveaus. Op de bovenstroom gaan het gedrag en omgeving niveau over de zichtbare verbale en non-verbale communicatie van iemand, en het effect daarvan op mensen in zijn omgeving.
Op de onderstroom vind je in het Stermodel het emotionele, fysieke en mentale niveau. Deze drie ontwikkelingsniveaus vormen samen de onderliggende patronen die het zichtbare gedrag op de bovenstroom beïnvloeden.
Op een diepere laag in de onderstroom bevindt zich het zingeving niveau. Hierbij gaat het over de drijfveren, waarden, missie en visie. Wanneer iemand verbinding heeft met zijn zingeving, en dit tot uiting komt in zijn handelen geeft dit kracht, energie en enthousiasme.
Je kunt het Stermodel van de zes ontwikkelingsniveaus gebruiken om te kijken naar de groei en ontwikkeling van mensen, teams en organisaties.

Stermodel van de zes ontwikkelingsniveaus_Blankestijn & Partners

Bovenstroom en Onderstroom in Vaardigheidstrainingen

Bij leer- en ontwikkelingsprocessen is altijd bovenstroom en onderstroom. In je training heb je de keuze hoeveel aandacht je geeft aan de bovenstroom en hoeveel aan de onderstroom. Het trainingsthema en de doelstellingen van de training zijn uiteraard bepalend voor de juiste balans tussen bovenstroom en onderstroom in je training. Het Stermodel van de zes ontwikkelingsniveaus helpt je bij de analyse van de trainingsvraag en is je spoorboekje tijdens de training.
Hieronder beschrijf ik voor 3 vaardigheidstrainingen, die doorgaans alleen gericht zijn op de bovenstroom, hoe je een korte verdieping naar de onderstroom van de gedragsverandering kunt maken.
Ik geef een voorbeeld van een training Managementvaardigheden, en beschrijf hoe je hier een uitstapje naar mentale overtuigingen kunt maken. In het voorbeeld van een Presentatietraining laat ik je zien hoe een uitstapje naar de passie van deelnemers, de impact van je training enorm kan versterken. En in het voorbeeld van de Feedbacktraining neem ik je mee naar het emotionele niveau.

Training Managementvaardigheden op de Bovenstroom en Onderstroom
In de training Managementvaardigheden staat het thema Open Onderhandelen op de kaart. De trainer gebruikt hierbij de Harvard-methode, en ontwerpt zijn training programma op de bovenstroom met de Leercyclus van Kolb.
Om de deelnemers op hun gemak te stellen, begint de trainer bij de Theoreticus van Kolb, en legt met een onderwijsleergesprek de Harvard-methode voor open onderhandelen uit. In de leerstap Pragmaticus in de Leercyclus van Kolb oefent hij de deelvaardigheden ‘scheid de inhoud en relatie, en werkt aan beide op de geëigende manier’ en ‘pel standpunten naar belangen’ in bij de deelnemers.
Nu de managers een aantal essentiële onderhandelvaardigheden van de Harvard-methode onder de knie hebben, is het tijd voor de Activist in de Leercyclus van Kolb: met rollenspelen die herkenbaar zijn in hun werkpraktijk oefenen de deelnemers in het voeren van een onderhandelingsgesprek. Vervolgens reflecteren ze op wat ze geleerd hebben en wat ze concreet gaan toepassen in de komende onderhandelingsgesprekken, de Observeerder in de Leercyclus van Kolb. En daarmee is de Kolb Leercyclus rond.
Een krachtig training programma op de bovenstroom, waarin de onderhandelvaardigheden stap voor stap worden ingeoefend en de werkpraktijk wordt verbonden met de training.

Leercyclus van Theoretici

Leercyclus van Kolb – Het leerproces van Theoretici

 

Training Managementvaardigheden en Verdieping op Mentale Onderstroom
Bij de leerstap Pragmaticus in de Leercyclus van Kolb merkt de trainer dat de managers vooral gericht zijn op de inhoudelijke resultaten van de onderhandeling. Ook aandacht hebben voor de relatie ‘is soft gedoe’, ‘kost te veel tijd’, ‘het zijn toch volwassen mensen’ en ‘dat is voor privé’.
Een heel palet aan overtuigingen op de onderstroom van de onderhandeling. De trainer heeft de managers keurig de vaardigheden geleerd om aandacht voor de relatie te hebben, maar de overtuigingen op de onderstroom zorgen ervoor dat ze deze vaardigheden tijdens een onderhandeling in de praktijk niet gaan inzetten.
Daarom laat de trainer de managers met het RET-ABC inzien hoe hun irrationele overtuigingen hun onderhandelingsgedrag minder effectief maken. Vervolgens helpt hij de deelnemers om deze belemmerende overtuigingen om te buigen naar overtuigingen die ze helpen om effectiever onderhandelgedrag in te zetten.
In de praktijkgerichte rollenspelen nemen de managers hun helpende overtuigingen mee als ze oefenen met het inzetten van hun vaardigheden. De kans op daadwerkelijke gedragsverandering in de praktijk is nu veel groter.

Vaardigheidstraining Presentatietechnieken: Trainen op de Bovenstroom en Onderstroom
In het gesprek met de opdrachtgever vraagt de trainer naar de belangrijkste doelen voor de training Presentatietechnieken. Wat doen de deelnemers al goed in hun presentaties en wat kan / moet er beter?
De deelnemers zijn technisch adviseurs die regelmatig presentaties aan klanten geven. Inhoudelijk zijn ze zeer deskundig, en hun presentaties zijn goed onderbouwd met argumenten. De presentaties zijn in de praktijk echter ook een saaie inhoudelijke monoloog. De opdrachtgever wil dat ze ook hun enthousiasme voor het advies overbrengen in hun presentatie en meer de interactie opzoeken met de klanten. De opdrachtgever verwacht dat de klanten daardoor enthousiaster zullen worden over het advies en het advies gemakkelijker zullen accepteren.
Op deze manier is de trainingsopdracht gecontracteerd op de bovenstroom. Het gaat over het gedrag van de technisch adviseurs tijdens hun presentatie, en het effect hiervan op hun klanten.

Post-HBO Opleiding Trainen met Ziel en Zakelijkheid

Leer het trainersvak!

NOBTRA erkende opleiding waarin je de kneepjes van het trainersvak leert en je persoonlijke impact als trainer vergroot.

Post-HBO Opleiding Trainen met Ziel en Zakelijkheid

 

 

Vaardigheidstraining Presentatietechnieken met Onderstroom op Zingeving Niveau
De trainer gaat uiteraard op de bovenstroom met de deelnemers aan de slag met hun non-verbale communicatie, met het gebruik van hulpmiddelen en de klant tussentijds betrekken bij de presentatie.
Op het thema ‘enthousiast overkomen’ maakt de trainer ook een uitstapje naar het zingeving niveau op de onderstroom. Hij laat de deelnemers stilstaan bij wat ze écht belangrijk vinden in hun werk, en hoe hun visie tot uiting komt in hun advies. Vervolgens laat hij ze vanuit deze onderstroom iets vertellen over hun advies, waarbij alle verantwoorde argumenten even worden geparkeerd.
Er komen nu heel andere verhalen, en het enthousiasme van de technisch adviseurs wordt automatisch zichtbaar in hun non-verbale communicatie. Zo wordt de onderstroom zichtbaar in de bovenstroom. De klanten raken direct geïnteresseerd en krijgen sneller inzicht in de waarde van het advies.

Vaardigheidstraining Feedback op de Bovenstroom en Onderstroom
Een vaardigheidstraining feedback geven krijgt impact op de bovenstroom wanneer alle leerstappen in de Leercyclus Kolb worden doorlopen. Stel dat de trainer kiest voor een confronterende trainingsstart, waarbij hij de deelnemers eerst in het diepe gooit.
De training begint dan met een rollenspel waarbij de deelnemers feedback moeten geven, de Activist in de Leercirkel van Kolb. Uiteraard geven zij feedback zoals zij het gewend zijn te doen. Hierop krijgen ze zorgvuldig feedback: Wat doen ze concreet, en Wat is hiervan het effect op de feedback ontvanger.
Door deze confronterende start op de bovenstroom hebben de deelnemers direct zelfinzicht in hun wijze van feedback geven, en wat ze in de training kunnen leren. (Reflecteren in Kolb Leercyclus). De trainer geeft nu een duidelijk theoretisch kader of stappenplan voor het geven van feedback (de Theoreticus in Leercyclus Kolb) en neemt de tijd om een of twee deelvaardigheden in te oefenen, bijvoorbeeld het benoemen van een waarneming in plaats van een interpretatie; de leerstap van de Pragmaticus in de Kolb Leercyclus.
Tenslotte wordt het rollenspel van het begin herhaald. Nu geeft de trainer time-outs waarin de deelnemers concrete tops en tips krijgen, en uiteindelijk een succeservaring opdoen op de bovenstroom: ze geven feedback volgens de feedback stappen (gedrag) waardoor de feedback ontvanger de feedback open en nieuwsgierig kan ontvangen (effect op omgeving).

Leercyclus van activisten

Leercyclus van Kolb – Het leerproces van Activisten

 

Vaardigheidstraining Feedback inclusief Emoties in de Onderstroom
Bij feedback geven spelen vaak emoties. Emoties van onzekerheid, gekwetstheid of bijvoorbeeld ergernis. Wanneer emoties het feedback geven sterk beïnvloeden kun je een theoretisch kader voor je training kiezen dat het emotionele niveau op de onderstroom insluit. Ik ben zelf erg fan van Verbindende Communicatie, ook wel Geweldloze Communicatie.
Binnen de Leercyclus van Kolb kies je bij de Leerstap Pragmaticus in ieder geval voor het inoefenen van de deelvaardigheid ‘benoemen van eigen gevoelens’ (stap 2 van Verbindende Communicatie).
Een extra verdieping die veel zelfinzicht oplevert is om de deelnemers uit te nodigen om hun behoeften onder hun gevoelens te onderzoeken. Deze geven een mooie opstap voor het doen van een verzoek aan hun gesprekspartner.
Voordat je bij de Leerstap van de Activist in een rollenspel voor subgroepen stapt, oefen je eerst het feedback geven volgens de 4 stappen van Verbindende Communicatie met de hele groep.

Train de Trainer Opleidingen

Wil je trainingen effectief leren ontwerpen op de bovenstroom en verdiepen op de onderstroom? En ze uiteraard professioneel met diepgang begeleiden?

In de opleidingen van Blankestijn & Partners leg je een stevig en diepgaand fundament voor je trainersvakmanschap, en werk je aan je persoonlijke ontwikkeling als trainer om je trainersinterventies nog meer impact te geven.

Je kunt o.a. bij ons terecht in de Train de Trainer opleidingen:

Kom kennismaken met onze visie en werkwijze in de gratis introductie workshops.

 

Meer weten over dit onderwerp?

We hebben regelmatig nieuwe blogs, nieuws en tips.

Volg ons op social media

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Relevante artikelen


Onderwerpen

    Praat mee

    Om SPAM op mijn blog te voorkomen dien je eerst onderstaande in te vullen voordat je kunt reageren. Hopelijk blijf je geïnspireerd om je reactie te plaatsen!